Carl Israel Sachs
Biografia
Carl Israel Sachs urodził się w Jaworze w rodzinie żydowskiej jako najstarsze z trojga dzieci Bernharda Sachsa i Rechy Frankenstein. W rodzinnym mieście uczęszczał do gimnazjum, a następnie odbywał praktykę w Offenbach nad Menem. Rozpoczął praktykę w Landeshut (obecnie Kamienna Góra) w firmie swojego wuja. Po jego śmierci przeniósł się do Wrocławia, gdzie zatrudnił się w Forell & Co., zajmującej się produkcją i handlem wyrobami pasmanteryjnymi; jako kierownik doprowadził do poprawy kondycji finansowej firmy i otworzenia jej filii w Berlinie i w Gdańsku. W 1888 roku ożenił się z Margarete Forell, córką właściciela firmy, a w 1907 roku wprowadził się do świeżo wzniesionej willi przy Kleinburgstrasse 18/20 (obecnie ul. Januszowicka). Jego małżeństwo było bezdzietne.
Carl Sachs był poliglotą; biegle posługiwał się angielskim, francuskim i włoskim. Dzięki temu podróżował po Europie i Afryce Północnej, nawiązywał kontakty z krytykami sztuki, m.in. Julius Meier-Graefe i Karl Scheffler, a także ekspertami, m.in. Loÿs Henri Delteil, który pomagał mu w tworzeniu kolekcji. Na licytacjach nabywał liczne prace, m.in. Portret hrabiny Pourtalès Renoira, a kolekcję powiększał także u berlińskich marszandów, m.in. Paula Cassirera, od którego kupił Portret Victora Jacquemonta z parasolem.
Okres represji nazistowskich doprowadził do prób zniszczenia kolekcji. W 1931 roku kryzys skłonił Carla Sachsa do sprzedaży części kolekcji za pośrednictwem renomowanych domów aukcyjnych Carla Gustava Boernera i Paula Cassirera; aukcje były poprzedzone wystawami w Amsterdamie, Berlinie i Lipsku. W 1933 roku, po dojściu nazistów do władzy, Sachs stał się ofiarą ich polityki i został wykluczony z Kuratorium Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych. Od tego czasu zabezpieczał swoją kolekcję: we wrześniu 1934 roku pierwsze cztery obrazy zostały zdeponowane w Kunsthaus w Zurychu; do 1935 w depozycie znajdowały się już dwadzieścia dwa płótna, w tym dzieła Courbeta, Delacroix, Moneta, Pissarra, Sisleya i Renoira oraz malarzy niemieckich. Ogółem sześć szwajcarskich instytucji przechowywało lub pomagało w sprzedaży dzieł z jego kolekcji. Konsekwencje podatkowe i ograniczenia wywołane przez władze doprowadziły Sachsa do ruiny. Musiał zebrać ponad pół miliona marek na zapłatę podatków. W 1937 roku sprzedał firmę Brann & Moritz; Forell & Co. została zlikwidowana z powodu prześladowań.
W lutym 1939 roku wraz z żoną wyemigrował do Szwajcarii, a berlińskiego prawnika Ernsta von Harnacka ustanowił powiernikiem swojego majątku. Pozostawione dzieła sztuki miały być zdeponowane w firmie spedycyjnej Knauer, a powiernik miał zapewnić ich bezpieczeństwo. Dzięki zdeponowanym dziełom Sachs zaciągnął kredyty i utrzymywał środki do życia; w tym celu sprzedał też kilka obrazów za pośrednictwem marszanda Fritz Nathana. Ogółem do 1943 roku sprzedał trzynaście obrazów; 27 września 1940 roku sprzedał obraz Sisleya „Droga do Vie-d’Avray” marszandowi Theodorowi Fischerowi z Lucerny, inną pracą był Portret Jacquemonta zakupiony do Kunsthaus w Zurychu i znajdujący się tam do dnia dzisiejszego.
Niecały rok po wyjeździe Sachsa wszystkie pozostawione przez niego dzieła sztuki zostały przejęte przez państwo. Wśród zrabowanych dzieł było około sześćdziesiąt obrazów, cztery rzeźby Georga Kolbego i liczne rysunki. Część z nich trafiła do muzeów Görlitz oraz do Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu, a pozostałe obrazy wywieziono do Berlina i sprzedano prywatnym kolekcjonerom. Carl Sachs zmarł w Bazylei w 1943 roku, a jego żona Margarete zmarła 14 lipca 1940.
Po II wojnie światowej kolejność losów kolekcji Sachsa stała się przedmiotem licznych badań i sporów. Deklaracja terezińska z 2009 roku opowiada się za indywidualnym rozstrzyganiem roszczeń; w 2024 roku Kunsthaus Zürich zawarło porozumienie ze spadkobiercami Sachsa w sprawie sprzedaży niektórych dzieł i podziału dochodów, przy jednoczesnym uznaniu przymusu. Jednocześnie Kunstmuseum Bern podjął decyzję o zwrocie niektórego dzieła Sisleya „Le Chemin des Bois à Ville-d’Avray”.